Iets over mijn leraar Duits, Joseph von Eichendorff, Hildegard Knef en Christoph Hein

Wem_Gott_Schulverein_878__500x780_      film-kn-sitzend-DW-Kultur-Berlin-jpg

Mijn liefde voor de Duitstalige literatuur begon op de middelbare school. Bij een goede maar tegelijkertijd wat merkwaardige docent. Hij was dik, had een snor, holde in zijn vrije uren achter lange blonde meiden aan en draaide platen van Hildergard Knef, waaronder ‘Ich hab noch einen Koffer in Berlin’. Hij nam voor die gelegenheid zelfs zijn eigen koffer mee waar hij een grote onderbroek uit haalde, en die al wiegend voor de klas liefdevol langs zijn lichaam streek. Op andere dagen luisterden we naar Die Dreigroschenoper van Brecht en Weill. Bij het Eifersuchtsduett begon deze docent altijd hard en satanisch te lachen. Toch waren niet alle lessen even grappig. De man toonde ons gruwelijke foto’s uit concentratiekampen. Hij kon vreselijk kwaad worden al was dat, zoals dat heet, een ‘functionele’ woede. En achter zijn lessenaar hing de vlag van de nog maar enkele jaren eerder als zodanig erkende DDR. Nee, saai waren zijn lessen niet.

Over literatuur kon hij aanstekelijk vertellen. Maar behalve die ene docent is daar natuurlijk ook dat ene boek waar alles mee begint. Zo’n boek dat je als zestien-, zeventienjarige nog vrij willekeurig voor je eindlijst kiest. In mijn geval was dat Aus dem Leben eines Taugenichts van Joseph von Eichendorff. Ik ben daarna niet meer opgehouden met het lezen van Duitse boeken.

Op dit moment lees ik het werk van Christoph Hein (1944). Dat wil zeggen: ik lees zijn romans, hij heeft namelijk ook veel toneel- en hoorspelen geschreven. Hein is een rasverteller en daar gaat niet eens direct mijn voorkeur naar uit, ik bedoel, ik houd met name van stilistisch of structureel ‘inventieve’ boeken, bijvoorbeeld die van Ingeborg Bachmann, Heimito von Doderer, Walter Kempowski of Ulrike Draesner, om in het Duitse taalgebied te blijven. Ook Hermann Broch ligt op dit moment dichtbij, een schrijver die het bestaat om  in zijn romans nota bene essays op te nemen (Die Schlafwandler).

Maar Christoph Hein dus. Auteurs uit de voormalige DDR zijn soms alleen al interessant omdat ze ondanks hun geografische nabijheid nog zo’n terra incognita voor ons Nederlanders vormen. Hein schrijft boeken die zich afspelen in het voormalige en huidige Oost-Duitsland, meestal in de wat kleinere steden. Hij vertelt indringend over de levens van de mensen, hun onderlinge betrekkingen en de invloed van de staat daarop. Hij beschrijft vooral eenlingen, want zich conformeren doen zijn personages doorgaans niet, in ieder geval niet voor lang. De voormalige BRD blijft evenmin buiten beschouwing. In In seiner Kindheit ein Garten staan de ouders van een doodgeschoten terrorist centraal en hun op voorhand verloren strijd tegen de staat. Hein heeft hier het RAF-drama in Bad Kleinen (1973) als uitgangspunt genomen zonder de RAF overigens met name te noemen.   cl_hein014951_1494227454-768x432

De in de buurt van Leipzig geboren Hein (net als Angela Merkel een domineeskind) wordt in Duitsland wel de kroniekschrijver van deze tijd genoemd. Zijn romans beslaan de vroege jaren vijftig tot nu. Zelf noemt hij zich een kroniekschrijver zonder boodschap. Hij vertelt nuchter doch sympathiek én hij is een scherp observator. Zijn werk is bovendien vrijmoedig te noemen, maar dan – en juist dat vind ik bijzonder- zonder enige nadruk. Niks geen paukenslagen, borstgeroffel of seksdagboek, hij hoeft zich niet te bewijzen. Dit vanzelfsprekend vrijmoedige, daar excelleert hij in. Evenals in het moeiteloos verspringen van situatie naar situatie. Dat laatste zal ongetwijfeld met zijn scenario-achtergrond te maken hebben.

Christoph Hein woont al een jaar of tien in Havelberg, niet ver van mijn Duitse huis vandaan. Zoals ook Juli Zeh hier in de buurt woont, slechts twintig kilometer verderop, in Barnewitz. Ja, het kompas van de literatuur wijst niet immer naar de grote steden. En waarom zou het ook. In seiner Kindheit ein Garten sloeg ik deze week dicht. Dat was het laatste boek van het dozijn boeken dat ik van deze schrijver las. Op 13 augustus zal Heins nieuwe roman verschijnen, getiteld Verwirrnis. En dit wordt als volgt aangekondigd:

“ In seinem neuen Roman erzählt der große deutsche Chronist Christoph Hein bewegend von einer Liebe, die über Jahre hinweg allen Widrigkeiten trotzt – und zeichnet zugleich ein lebendiges Panorama deutschen Geisteslebens. “

Ik kijk ernaar uit.

 

Foto Hildegrad Knef, bron: pa/KPA/90060/KPA / Foto Christoph Hein: Christian Lohse

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s